Als je een kapot geschoten moskee ziet. En dan een nieuwe.
Als je een kapotgeschoten kerk ziet. En dan een nieuwe.
Als sommige meisjes duidelijk niet op een bus wachten. En dan eentje wel.
Als de begraafplaatsen groter zijn dan de dorpen.
Als motards zonder helm rijden.
Als je Russisch meent te horen maar het geen Russisch is.
Als de mensen hartelijk zijn en de flikken extra nors kijken.
Dan weet je dat je in hartje Balkan bent.


. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Banja Luka. Ik moest het ook weer opzoeken. Tweede grootste stad in Bosnië na hoofdstad Sarajevo. Geen oorlogszone à la Sarajevo tijdens de oorlog in Bosnië, maar alle moskeeën zijn wel met de grond gelijk gemaakt. De vernietiging van de oudste uit 1579 en Unesco erfgoed, de Ferhadija moskee, wordt beschouwd als een van de cruciale elementen in de ethnische zuiveringen en genocides die daarna in Bosnië plaatsvonden.

Ik logeer zowat onder die gerestaureerde moskee. Was me meteen opgevallen bij het binnenrijden van de stad. Meer nog, ik geef het toe, pas in die buurt begon ik écht naar mogelijk logement uit te kijken. Met moskeeën heb ik een nogal goeie relatie van totaal a-religieuse aard. Ik heb er onwaarschijnlijk mooie gezien. Sommige, zoals die van Djenné in Mali, helaas alleen van buitenaf. Binnen vind ik ze op een aardse manier gezellig, heel anders dan de kille, grauwe kerken uit mijn jeugd. Al heb ik er daarvan sindsdien ook onwaarschijnlijk mooie gezien, uiteraard. Maar het gaat me vooral om de mensen zelf: de Meisjes, Moslims & Motoren-reis in 2007 had Gaea Schoeters en ik stevig vertrouwd gemaakt met moslims van uiterst divers pluimage. Kortom, ik blijf ze wat opzoeken.

Halfweg de avond bleek de muezzin van dienst een zeldzaam-mooie stem te hebben, toonvast, warm, hoog, dan weer zacht en diep. Geen vooropgenomen bandje hier. Bleek dan nog de buurman te zijn van het hotel. ‘Bel gewoon aan, hij is vriendelijk en spreekt goed Engels!’ verzekerde Milan, de hoteleigenaar, me. Wat ik na het aanbellen te melden had, daar dacht ik niet eens over na. Ik belde op de drie bellen tegelijk. Slaapkop uit het raam. ‘Thank you. One o’clock is the next prayer. We can have coffee after.’

Het werd een bewogen middag.
Eerst de dienst. De gerestaureerde moskee gaat pas volgend jaar open voor het publiek; nu is dat enkel voor gelovigen en aanwaaipoezen zoals ik. Imam Alemic Vahdet ziet er een doorsnee vent uit in doorsnee kleren, is galant en charmant, spreekt inderdaad goed Engels, schudt handen. Voor de dienst trekt hij zijn imamtenue aan. Vaste rituelen, zangerige, repetitieve verhalen, vaste rituelen voor vaste toehoorders die in kluitjes binnensijpelen. Vooral oudere mannen —niet meer dan twintig—, drie kromme besjes met bloemenhoofddoek, en twee jongens die bij een man horen. Werkdag natuurlijk, denk ik.
Met buffje-als-pseudohoofddoek (iets anders had ik niet bij en een handdoek leek me erover) sluip ik zo vroom mogelijk rond op de vrouw-toegestane moskee-afdelingen, met name in de hoeken achterin en —zowaar— op de hele bovenverdieping. De call for prayer die ik vijf keer daags vanuit mijn hotelkamertje had aangehoord, zag ik nu uitvoeren: door een afzonderlijke microfoon met rechtstreekse draad naar god. Enfin, minaret dus.

En dan is er koffie-met-imam.
In een notedop.
Voor de oorlog 80% moslims in Banja Luka, nu nog 3%. ‘We zullen langzaam uitsterven, geen jongere die terugkeert of hier wil blijven. We hebben geen toekomst. We leven opnieuw samen, ja, maar onze belangen worden niet verdedigd, er is geen politiek platform, we zijn tweederangsburgers.’ Het was me nog niet eerder opgevallen maar plots wordt het onbehaaglijk. De imam houdt me nauwgezet in de gaten. Er is iets. Zoals ik al vaak hoorde over de Balkan, krijg je een tip van de sluier, geen millimeter meer, en al helemaal niet tijdens een terloopse koffie, dat spreekt.
Maar waar was hij in de jaren negentig? Is hij in het leger moeten gaan? (nog net geen eyeroll) Wat is er met die moskeeën gebeurd? En hoe zit het nu? Met gokken, tasten, afdwalen en bijsturen, komt er meer. Zijn hele familie komt uit Srebrenica. Zijn moeder, zijn broer en hijzelf waren al elders in juli 1995. Zijn vader niet.

Ijskoffie.

Hij was toen al imam, eerst in Sarajevo, later hier. Zat op een bus, als enige moslim. De chauffeur en de andere passagiers hadden hem nog stilgezwegen. Bij de tweede controle was het prijs. In de boeien. Op enkele dagen tijd zo verrot geslagen en geschopt dat hij in coma ging. Door mistige tussenkomst van een hoge moefti vrijgeraakt en naar een kliniek gebracht. Nauwelijks overleefd. Politiek vluchteling in Duitsland voor twee jaar, daarna terug. Ja, zijn ribben doen soms nog pijn maar hij is helemaal genezen. Naast imam is hij ook prof sociologie, runt een nieuwe business in schoonmaak-producten en biedt me een partnership in België aan, overtuigd dat dat iets voor mij zou kunnen zijn. ‘Zoals jij aanbelde, en later nog eens. Zoals je je door de moskee bewoog. You know what you’re doing.’  Ogen tot spleetjes.
Zelden zo’n cynicus ontmoet. Hij zingt prachtig. Getekend voor het leven.

Advertenties

5 reacties op ‘Hart Balkan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s